Trước đây ở hiệu sách, tôi từng để mắt đến cuốn “X6 – Điệp viên hoàn hảo” nhưng quyết định để dành đọc sau. May mắn thay, giờ đây tôi lại được tiếp cận “Z21 – Kẻ thù tuyệt vời của nước Mỹ” trước – một góc nhìn khách quan, chân thực hơn hẳn so với bản tiểu sử chính thức được viết dưới sự cho phép và định hướng của chính ông Phạm Xuân Ẩn.

So sánh những cách tiếp cận khác nhau về cùng một con người, cùng những sự kiện lịch sử, bối cảnh chiến tranh và nhân vật chính… quả là một trải nghiệm vô cùng thú vị.

Cuốn sách mở đầu bằng những năm tháng tuổi trẻ bồng bột, hoang dã của ông Ẩn trong giai đoạn xã hội Việt Nam chìm dưới ách đô hộ liên tiếp của thực dân lẫn đế quốc. Một chàng thanh niên từng mơ trở thành “Găng-xtơ” ấy đã dần tìm thấy lý tưởng cách mạng, gia nhập Đảng Cộng sản – lực lượng mà ông tin tưởng nhất – và bắt đầu những bước đi đầu tiên trên hành trình trở thành điệp viên huyền thoại.

Phần lớn nội dung sách tập trung phân tích bối cảnh chính trị rộng lớn của khu vực và thế giới, những diễn biến liên quan trực tiếp đến chiến tranh Việt Nam và hoạt động tình báo của ông Ẩn. Qua đó, tác giả lý giải tài năng xuất chúng của vị điệp viên này trong lịch sử hiện đại. Tôi không khỏi ngả mũ kính phục công sức của nhà báo Thomas A. Bass – để hoàn thành một tác phẩm giàu giá trị thông tin và phân tích sâu sắc như thế, ông đã dành nhiều năm thuyết phục ông Ẩn cùng các nhân vật liên quan cho phép phỏng vấn, đồng thời tiếp cận vô số tài liệu mật. Có lẽ, chính tinh thần kiên trì và sự trung thực của một nhà báo chân chính đã giúp ông thành công – và thật trùng hợp, đó cũng là phẩm chất tôi nhìn thấy ở chính nhân vật trung tâm của cuốn sách: Phạm Xuân Ẩn.