Tôi đọc Đến ngọn Hải đăng (Virginia Woolf) trong những ngày tâm trí bị phân tán. Nếu bạn đã từng nghe nói về kiểu viết của tác giả thì hẳn sẽ biết trải nghiệm đó là một combo hủy diệt đến mức nào :)), vì bản thân cuốn sách cũng được tiếng là khó theo dõi và đọc rất mệt. Nhưng tại sao, dù là thế, dù khó theo dõi và mệt mỏi, phần lớn người đọc vẫn thừa nhận đây là một cuốn sách đáng đọc, thậm chí luôn được nhắc đến như là một trong những cuốn tiểu thuyết hay nhất thế kỷ 20?

Bởi vì đọc cuốn này tức là phải chạy đuổi theo tâm trí, thứ mà người ta vẫn ví như một con khỉ. Nó thì nổi tiếng là mải chơi và hay chạy lung tung khắp nơi. Chạy được theo nó ắt là phải mệt rồi. Hơn nữa, tâm trí còn là một chốn mê cung rối rắm, nhiều ngóc ngách, nhiều cái bẫy hiểm trở, nhưng vì thế nó cũng hấp dẫn những kẻ ưa phiêu lưu vì ở đó họ tha hồ rong chơi thỏa thích, nhất là lại có người dẫn đường tài ba như Virginia Woolf. Họ có thể thoải mái theo bà lang thang đi vào các ngóc ngách của tâm hồn người ta (nhân vật), rong chơi ngắm nghía gật gù… trước khi bị bà kéo trở lại về với mạch chính.

Với một tâm trí quen logic rõ ràng, việc chạy đuổi theo từng chi tiết với tham vọng nắm bắt cho bằng hết những gì vừa được bày biện ra dễ làm người đọc kiệt sức. Bởi càng cố tập trung thì điểm nhìn càng nhòa đi, càng khó nắm bắt. Có lúc họ cần phải biết thả lỏng và đừng kỳ vọng nắm bắt cái gì, thì sẽ lại thấy êm ái, du dương, như đang dập dềnh trên những con sóng (văn của Virginia Woolf thường được ví như những nhịp sóng dập dìu, khoan nhặt, đôi lúc chồm lên tí chơi, hù người đọc chút thôi). Người đọc thường đứng giữa hai cực ấy, và chính sự giằng co đó làm trải nghiệm đọc thành ra mệt theo một kiểu khác.

Cuốn sách gần như không có cốt truyện, mà giống như một bức tranh hơn. Nên thay vì nói đọc “Đến ngọn Hải đăng” thì có lẽ ta nên nói là xem tranh “Đến ngọn Hải đăng” . Và đó là một bức tranh như thế nào? Tác giả “vẽ” những cảm xúc phức tạp, những suy nghĩ miên man lang thang trong tâm trí nhân vật một cách sinh động đến mức tôi đã phải luôn cầm sẵn bút trong tay để đánh dấu rất, rất nhiều đoạn mô tả suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật. Nó thực sự hoàn hảo, không thiếu một chi tiết nhỏ nào (thật là tài tình). Đến một lúc, tôi nhận ra mình không chỉ mệt mà hóa ra còn được an ủi, kiểu ừ thì ra ngay cả một cảm xúc kỳ cục, khó tả như thế cũng có thể được diễn đạt theo cách như này, như kia… Nó không vô hình. Nó có tồn tại và nó quan trọng, đến mức có người đã quan sát và mô tả nó, như Virginia Woolf đã làm.

Một chút review tặng dịch giả Nguyễn Vân Hà nhân ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4/2026