3 Tiền đề của Chủ nghĩa tối giản
Theo tác giả cuốn sách, Sasaki Fumio, có 3 điều kiện tiên quyết để hình thành trào lưu sống tối giản ở Nhật Bản, đó là: (1) Lượng thông tin, vật dụng đã tăng lên quá mức cần thiết; (2) sự phát triển của công nghệ giúp chúng ta không cần có quá nhiều đồ dùng vẫn có thể hoàn thành công việc, ví dụ chỉ với chiếc smartphone, ta có thể làm hầu như mọi thứ; (3) Thảm hoạ động đất sóng thần phía Đông Nhật Bản, qua đó người ta thấy dù vật dụng có giá trị đến đâu cũng có thể bị cuốn trôi đi và bị phá hỏng. Hơn thế, đồ dùng trong nhà cũng có thể là tác nhân gây thương tích cho người sở hữu chúng.
Thế nào là người sống tối giản
Trong xã hội ngày nay, mọi thứ ngày càng phức tạp quá mức, nên phong trào tối giản này ban đầu chỉ áp dụng cho đồ dùng trong nhà, nay đã lan rộng sang các vấn đề khác. Để có thể chú tâm vào những việc quan trọng, hãy loại bỏ những việc không quan trọng. Định nghĩa về người sống tối giản, theo Fumio: (1) là người thực sự hiểu rõ cái gì cần thiết với mình; (2) người biết giảm bớt đồ đạc vì những thứ thực sự quan trọng. Thực tế là không có tiêu chuẩn nào cho người sống tối giản cả, họ sống theo những cách rất khác nhau.
Tại sao trong nhà lại chất nhiều đồ đạc đến thế?
Nhu cầu được hạnh phúc
Tôi đã rất ngạc nhiên và thấy thú vị bởi cuốn sách về lối sống tối giản này lại bàn rất nhiều đến chủ đề hạnh phúc con người. Thậm chí, hạnh phúc còn là mục đích tối thượng của lối sống tối giản. Đối với tôi, đây là một phát hiện có ảnh hưởng đến tư duy và thay đổi cuộc sống hiện tại.
Mở đầu bằng một câu trích dẫn: “Hạnh phúc không phải là có trong tay những thứ mình từng ao ước, mà là cảm giác luôn mong ước những vật mình đang có” tác giả cho rằng, hầu hết chúng ta đều đang có những thứ mình từng mong muốn ở một thời điểm nào đó, nhưng chẳng bao giờ ta thấy đủ và luôn cảm thấy mình bất hạnh. Đó là do tác hại của thói quen và do tâm lý chúng ta luôn tự so sánh mình với người khác. Bản chất hệ thần kinh con người là cơ cấu tìm ra sự “thay đổi” giữa các kích thích. Khi cảm thấy quen thuộc đến phát chán những món đồ của mình, bạn không còn bị nó kích thích nữa. Hệ thống thận kinh xác nhận trạng thái giống nhau ở mọi lúc, mọi nơi nên bạn không còn cảm thấy sự chênh lệch giữa các kích thích nữa. Để tạo ra sự chênh lệch đó, chỉ có cách là thay đổi kích thích (mua nhiều hơn hoặc mua những thứ đắt hơn).
Và cũng có thể dùng cách …vứt bớt đồ đi. Nhưng đó là câu chuyện của phần sau, khi tác giả đưa ra 55 quy tắc vứt bỏ đồ đạc.
Nhu cầu khẳng định giá trị bản thân
Đi từ nguồn gốc sinh học và tâm lý của loài người, tác giả giải thích rằng, từ thời nguyên thuỷ, do những đặc điểm sinh học như không có lực cánh tay khoẻ, không có móng vuốt, không có răng sắc nhọn… nên chắc không ai có thể tự mình bắt voi ma mút cả. Họ phải dựa vào nhau để sinh tồn. Và do đó, con người là một sinh vật sống theo tập thể và sinh hoạt trong một xã hội. Và muốn được chấp nhận trong một xã hội nào đấy, chúng ta cần phải có “giá trị nào đó” để phục vụ cho xã hội hay tập thể. Nếu dưới sự nhìn nhận của người khác, bạn không thể tìm thấy “giá trị của bản thân” thì bạn không thể tồn tại được. (Một nguyên nhân lớn dẫn đến căn bệnh trầm cảm hay tự sát chính là suy nghĩ “bản thân không có giá trị”). Khi con người khong còn thấy “bản thân mình có giá trị nào đó”, họ sẽ không sống tiếp được nữa. Mong muốn được công nhận là “bản thân có giá trị” chỉ xếp sau các nhu cầu sinh lý như ăn uống và giấc ngủ, nó có tác động tới tất cả hoạt động của chúng ta.
Và để có thể khẳng định được “bản thân có giá trị”, chúng ta cần được người khác công nhận. Giá trị của bản thân được quyết định bởi chính bản thân chúng ta, nhưng nếu không có một tấm gương phản chiếu là ý kiến của người khác, tự chúng ta sẽ không nhìn thấy dáng vẻ của chính mình. Giá trị của con người lại có rất nhiều khía cạnh. Có những giá trị bên ngoài như xinh đẹp, cao ráo, phong cách… rất dễ nhìn ra và rất dễ truyền tải. Nhưng có những giá trị bên trong như tính tình, phẩm chất, năng lực… thì lại rất khó truyền tải đến mọi người nếu không tiếp xúc và tìm hiểu trong một thời gian dài.
Người ta thấy rằng, có thể dùng vật chất để thể hiện những giá trị bên trong một cách nhanh chóng hơn. Ngày nay, người ta thể hiện giá trị bản thân qua quần áo, phong cách ăn mặc, các bộ sưu tập máy ảnh cổ…Hoặc, các sản phẩm của Apple thể hiện giá trị của chủ nhân ở điểm “lựa chọn thông minh”…
Tuy nhiên, nếu bạn quá phụ thuộc vào ưu điểm của cách thể hiện giá trị bên trong bằng vật chất thì sẽ rất dễ dẫn đến hậu quả là đồ đạc tăng lên quá tải. Những món đồ tăng lên đến mức làm tổn hại bản thân bạn, hấp thụ hết năng lược và thời gian của bạn, bạn thậm chí trở thành người hầu của chúng, bạn sẽ phải dành cả đời này cho chúng.
Các quy tắc vứt bỏ
Phần này đưa ra các quy tắc có thể áp dụng vào thực hành, có tất cả 55 quy tắc. Tôi chỉ xin ví dụ một vài trong số đó: vứt những loại rác rõ ràng trước, vứt những thứ có nhiều, vứt những thứ đã không dùng trong hơn một năm, chụp ảnh những món đồ mà bạn khó có thể vứt đi được, những món đồ thực sự cần thiết rồi sẽ tìm cách quay về với bạn, biết cảm ơn-vứt đồ đi nhưng không vứt tình cảm, vứt đi chính là nhớ mãi…
Không phải trở nên hạnh phúc mà là cảm nhận hạnh phúc
Ở chương 4 và 5, tác giả viết về những thay đổi của bản thân sau khi dọn dẹp hết đồ đạc trong nhà, về những mặt tích cực, những hạnh phúc mà anh cảm nhận được, kèm theo phân tích và khảo sát các kết quả nghiên cứu tâm lý học để giải thích tại sao những thay đổi đó lại dẫn đến hạnh phúc… 12 điều thay đổi đó lần lượt là:
- có thời gian, người có nhiều thời gian là người hạnh phúc. Yếu tố cơ bản nhất để cảm nhận hạnh phúc chính là “dư giả về thời gian”
- Tận hưởng cuộc sống
- Cảm giác tự do, được giải phóng bản thân
- Không so sánh với người khác
- Không còn sợ cái nhìn của người khác
- Có thói quen hành động
- Nâng cao sức tập trung, thấu hiểu bản thân
- Tiết kiệm cũng chính là thân thiện với môi trường
- Khoẻ mạnh hơn, an toàn hơn
- Thay đổi mối quan hệ với mọi người
- Tận hưởng hiện tại
- Biết trân trọng
Có thời gian, tôi sẽ ghi chi tiết nữa về 12 điều này. Đó là những chia sẻ rất chân tình, mộc mạc nhưng lại dễ đồng cảm.
Lê Hồng Vân
Vân’s blog 